ملكهء ايشان در زبان مضرى بدينسان بوده است و سبب آن همان دلايلى است كه ما ياد كرديم . اشعار آنان نيز دور از ملكهء مزبور بوده و از لحاظ طبقه - بندى در طبقهء پستى قرار داشته است . و تا اين روزگار نيز بر همان وضع است . و از شاعران نامور در افريقيه جز ابن رشيق و ابن شرف ديگرى سراغ نداريم و بيشتر شاعران آن سرزمين از خارج بدانجا روى آورده‌اند و تا اين روزگار نيز طبقهء شاعران مزبور در بلاغت گرايش به نقص دارد ، ولى مردم اندلس ملكهء مزبور را بهتر از اهالى افريقيه بدست مىآورند چه آنان در آن بسيار ممارست ميكنند و در كسب محفوظات لغوى خواه نظم يا نثر كوشش بسزائى دارند چنان كه از ميان مردم اندلس اين گونه بزرگان برخاسته‌اند : ابن حيان مورخ و پيشواى اهل صناعت اين ملكه كه رايت اين صناعت ( بلاغت زبان ) را در آن كشور برافراشت . و ابن عبد ربه ( صاحب عقد الفريد ) . و قسطلى [ 1 ] . و امثال ايشان از شاعران دوران ملوك طوايف . و علت ظهور اين گونه دانشمندان اين است كه زبان « عرب » و ادب همچون درياى بىكرانى در اندلس توسعه يافته و صدها سال در ميان آنان متداول بوده است تا روزگارى كه به علت غلبهء مسيحيت دوران پراكندگى و آوارگى از وطن فرا ميرسد و مردم از آموختن اين گونه علوم روگردان ميشوند و عمران و تمدن نقصان مىپذيرد و به همين سبب وضع كليهء صنايع دچار انحطاط و نقصان مىشود و ملكهء زبان نيز در ميان آنان آن چنان تنزل مىيابد كه به مرحلهء ابتذال و پستى ميرسد و از آخرين اديبان فصيح ايشان كه در آن روزگار شهرت داشته‌اند ميتوان

--> [ 1 - ) ] قسطلى ( بفتح ق و ط ) ابو عمر احمد بن محمد بن دراج قسطلى ( متولد قسطله يكى از شهرهاى ساحلى پرتقال كه امروز آن را CustroMarin مينامند ) در اندلس از شاعران و محققان نامى بشمار ميرود . قسطلى در سال 347 ه ( 958 م ) متولد شده و در 421 ه - ( 1030 م ) درگذشته است . ( از حاشيهء دسلان ) .